• Language
  • Viet Nam
  • English (UK)
jtemplate.ru - free Joomla templates

CÁC NGUỒN VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO BỔ SUNG

 

 

 Bài phát biểu của Đại biểu quốc hội Dan Burton tại Hạ viện Mỹ

17 tháng 2 năm 2005

Ông Burton đến từ bang Indiana. Kính thưa ngài Chủ tịch Hạ viện, trong nhiều năm một số các nghị sĩ Hạ viện đã đến Phòng họp của Hạ viện vào tháng 4 hàng năm để tưởng niệm cái gọi là tội diệt chủng người Ác-mê-ni-a - chi tiết chính xác của các cuộc họp này vẫn còn là vấn đề tranh cãi cho đến ngày hôm nay sau gần 90 năm kể từ ngày các sự kiện đó diễn ra. Một điều trớ trêu và bi hài là không ai trong số các nghị sĩ đã từng một lần đề cập đến thanh lọc sắc tộc do người Ác-mê-ni-a thực hiện trong thời gian chiến tranh giữa Ác-mê-ni-a và A-déc-bai-gian, mới chỉ chấm dứt cách đây một thập kỷ.

Khojaly là một thị trấn nhỏ được biết đến tại A-déc-bai-gian cho đến tháng 2 năm 1992. Ngày nay thị trấn này không còn tồn tại, và đối với nhiều người A-déc-bai-gian và khu vực, từ "Khojaly" đã trở thành đồng nghĩa với sự đau buồn và tàn bạo. Ngày 26 tháng 2 năm 1992 là ngày tận thế đối với người dân Khojaly khi các đội quân Ác-mê-ni-a do Trung đoàn bộ binh Nga hỗ trợ đã không chỉ tấn công mà còn san bằng thị trấn này. Trong quá trình người Ác-mê-ni-a sát hại một cách tàn nhẫn 613 người, hủy diệt toàn bộ các gia đình, bắt giữ 1275 người, số còn lại 1.000 người dân thường bị xẻo thịt hoặc làm cho tàn tật, và 150 người khác mất tích không thể giải thích trong khi thức. Memorial, một tập đoàn về quyền con người của Nga đã báo cáo rằng "số liệu về xác chết mang dấu hiệu của sự báng bổ thần thánh. Các bác sĩ tại một bệnh viện tạm trong toa xe ở Agdam nhận thấy có ít nhất bốn xác chết bị lột da đầu và một xác chết bị chặt đầu... và một trường hợp còn sống bị lột da đầu". Rất nhiều nhân chứng khác đã báo cáo các chi tiết kinh hoàng về cuộc thảm sát. Chingiz Mustafayev, cựu nhà báo A-déc-bai-gian, là người đầu tiên quay thành phim hậu quả của cuộc thảm sát, đã viết chi tiết về những gì mà ông đã nhìn thấy. Ông nói "một vài đứa trẻ được tìm thấy bị cắt tai, khuôn mặt của người phụ nữ có tuổi bị lột da từ bên trái và những người đàn ông bị lột da đầu".

Human Rights Watch đã gọi thảm kịch này là "vụ thảm sát lớn nhất liên quan đến xung đột cho đến lúc này ". Thời báo New York Times đã viết "xe tải chất đầy xác chết" và miêu tả các hành động "lột da đầu".

Sự tàn bạo đối với phụ nữa, trẻ em và người già vô tội là không thể hiểu được về bản chất nhưng sự tàn ác máu lạnh vẫn không dừng lại với Khojaly. Khojaly chỉ là thị trấn nạn nhân đầu tiên. Trong thực tế, mức độ tàn ác và hung bạo chưa từng thấy tại Khojaly đã hình thành một kiểu hủy diệt và thanh lọc sắc tộc mà các đội quân Ác-mê-ni-a áp dụng đối với bên còn lại của cuộc chiến. Ngày 29 tháng 11 năm 1993, tờ Newsweek đã trích lời một quan chức cao cấp chính phủ Mỹ rằng "Những gì mà chúng tôi nhìn thấy lúc này là một hủy diệt có hệ thống mọi làng mạc theo cách của họ (người Ác-mê-ni-a). Một sự cố ý phá hoại".

Năm nay, như thông lệ hàng năm kể từ cuộc thảm sát, vào đêm trước của lễ tưởng niệm vụ thảm sát Khojaly, các lãnh đạo của các cộng đồng thiên chúa giáo, Do thái và đạo hồi của A-déc-bai-gian gửi đơn kháng cao kêu gọi cộng đồng quốc tế kết tội vụ thảm sát đẫm máu ngày 26 tháng 2 năm 1992, tạo điều kiện thuận lợi cho giải phóng các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng và sự hồi hương của các cộng đồng đã di tản.

Và hàng năm, các cư dân Khojaly sống sót sau cuộc thảm sát có thể vẫn sống lẫn trong số một triệu người dân tị nạn và những người di tản trong các tại tập trung xung quanh A-déc-bai-gian khiếu nại với nỗi đau đớn và hy vọng cộng đồng quốc tế buộc Ác-mê-ni-a chịu trách nhiệm cho tội ác này. Tôi vui mừng khi nói rằng ngày 25 tháng 1 năm 2005, Hội đồng Châu đã thông qua một nghị quyết nêu rõ "các khu vực đáng kể của lãnh thổ A-déc-bai-gian vẫn đang bị các lực lượng Ác-mê-ni-a chiếm đóng và quân ly khai vẫn đang nằm trong tầm kiểm soát của khu vực Nagorno Karabakh". Điều này cũng đã thể hiện sự quan tâm rằng hoạt động quân sự từ năm 1988 đến năm 1994 và sự thù địch sắc tộc lan rộng đã có từ trước "dẫn đến sự trục xuất sắc tộc trên diện rộng và tạo ra các khu vực đơn sắc tộc tương tự với khái niệm kinh hoàng về thanh lọc sắc tộc".

Thưa ngài Chủ tịch Hạ viện, đây không phải là sự lên án dứt khoát rằng những người sống xót sau cuộc thảm sát Khojaly là xứng đáng được hưởng quyền được sống, nhưng đó là bước đầu tiên quan trọng của cộng đồng quốc tế sau khi đã giữ im lặng quá lâu đối với vấn đề này. Quốc Hội cần tiến hành bước tiếp theo và tôi hy vọng các đồng nghiệp của tôi sẽ cùng tôi đứng lên với người A-déc-bai-gian khi họ làm lễ tưởng niệm thảm kịch Khojaly. Thế giới cần biết và ghi nhớ.

 

 

Bức thư của Văn phòng Ngoại giao Anh gửi tới Hiệp hội Vatan,

24 tháng 2 năm 2005

Trong bức thư gửi tới Hiệp hội Vatan, ngoài những nội dung khác, Văn phòng Ngoại giao Anh đã nêu rằng "những gì đã xảy ra tại Khojaly nổi bật như là một thảm kịch kinh hoàng trong một danh sách nhiều vụ thảm sát đã diễn ra trong giai đoạn chiến tranh. Chúng tôi xin bày tỏ sự cảm thông sâu sắc đến các gia đình nạn nhân và bảo đảm sẽ không thể nào quên sự chịu đựng của họ".

Theo Văn phòng ngoại giao, nước Anh hiểu rõ về các diễn biến kinh khủng đã diễn ra trong cuộc xung đột Nagorno Karabakh, và hiểu rõ rằng "các gia đình của những người đã chết và đối với hàng ngàn người đã ly tán khỏi quê hương mình vẫn còn phải tiếp tục chịu đựng".

 

Charles van der Leeuw, A-déc-bai-gian:

Tìm kiếm bản sắc: một câu chuyện ngắn

(New York: Nhà in St. Martin. 2000)

Trang 171

Rạng sáng ngày 26 tháng 2, các lực lượng tự vệ Artsakh đột chiếm thị trấn Khojaly, trên con đường giữa Stepanakert và Agdam dường như là đã được bỏ ngỏ không phòng vệ. Bị bất ngờ, người dân cố chạy thoát nhưng phần lớn đã bị bắt trên đường, nhiều người sau đó bị giết hại ở đây và nhiều người đã chết dưới sự tra tấn tàn bạo. Trong tổng số các nạn nhân, có ít nhất một nghìn thường dân được cho là đã chết trong sự tàn bạo hoặc những người khác đã được báo cáo là mất tích và không có hy vọng sống sót. Hơn một nửa nạn nhân bao gồm phụ nữ, trẻ em và người già.


 

 

Thomas de Waal, Black Garden:

Ác-mê-ni-a và A-déc-bai-gian qua hòa bình và chiến tranh

(New York & Luân Đôn: Nhà in Đại học New York, 2003), trang 169-172

Đầu năm mới 1992, người Ác-mê-ni-a bắt đầu đột kích thủ đô Karabakhi, Stepanakert. Chúng chiếm đóng các ngôi làng của A-déc-bai-gian bao quanh thị trấn, trục xuất hàng trăm người A-déc-bai-gian đang sống ở đây. Mục tiêu chính của chúng lúc này là Khojaly...

Cuộc đột kích của Ác-mê-ni-a bắt đầu vào đêm ngày 25 rạng sáng ngày 26, có thể là ngày được lựa chọn để đánh dấu lễ tưởng niệm các cuộc tàn sát Sumgait bốn năm trước. Xe bọc thép của Trung đoàn bộ binh 366 Sô Viết đã yểm trợ đội quân Ác-mê-ni-a. Chúng bao vây Khojaly trên ba mặt trước khi các chiến binh Ác-mê-ni-a chiếm lĩnh và áp đảo quân tự vệ địa phương...

Nửa đêm, một nhóm đông chạy trốn qua khu rừng ngập trong tuyết đến mắt cá chân và bắt đầu xuôi xuống lưu vực sông Gargar. Dạng sáng, đám đông gồm những thường dân Khojaly lẫn với dân quân tiến vào khu vực trống gần làng Nakhchivanik của Ác-mê-ni-a. Tại đây họ đụng phải một bức tường đạn từ các chiến binh Ác-mê-ni-a ở sườn đồi phía trên... Thêm nhiều người dân chạy trốn tiếp tục đi vào vùng tàn sát dã man ...

Một sĩ quan cảnh sát Ác-mê-ni-a, Thiếu tá Valery Babayan, ám chỉ trả thù như là một động lực. Ông nói với phóng viên người Mỹ Paul Quinn-Judge rằng nhiều chiến binh đã tham gia vào cuộc tấn công Khojaly "đến từ Sumgait và các khu vực giống như vậy". [1]

Được hỏi về việc chiếm đóng Khojaly, lãnh đạo quân sự Ác-mê-ni-a Serzh Sarkisian[2] nói một cách thận trọng "Chúng tôi không nói quá về những điều này". Ông nói "Có quá nhiều điều đã bị phóng đại" về con số thương vong và người A-déc-bai-gian chạy trốn đã kháng cự có vũ trang. Tuy nhiên sự tóm tắt về những gì đã xảy ra của ông Sarkisian là chân thực nhất và tàn bạo hơn.

Nhưng tôi nghĩ điểm mấu chốt là những điều khác. Trước Khojaly, người A-déc-bai-gian nghĩ rằng họ đang đùa với chúng tôi, họ nghĩ rằng người Ác-mê-ni-a không thể giơ tay chống lại người dân thường. Chúng tôi đã có thể phá vỡ định kiến đó. Và đó là những gì đã xảy ra. Và chúng tôi cũng tính đến việc trong số những người đó có người đã trốn chạy khỏi Baku và Sumgait.

Bản báo cáo Sarkisian đưa ra một cái nhìn khác về vụ thảm sát tồi tệ nhất trong chiến tranh Karabakh, cho thấy rằng ít nhất là đối với một bên, việc giết hại có thể là một hành động cố ý giết người hàng loạt như là một sự hăm dọa.

 

__________________

[1] Xem Paul Quinne-Judge, "người Ác-mê-ni-a, A-déc-bai-gian nói về khủng bố; Đằng sau một cuộc thảm sát bị cáo buộc là một chuỗi dài trả thù cá nhân", Boston Globe, 15 tháng 3 năm 1992

[2] Hiện đang giữ chức vụ Bộ trưởng quốc phòng Ác-mê-ni-a


 

 

 

Ednan Agaev, A-déc-bai-gian: Chiến trường tiếp theo giữa phương Đông và phương Tây

 

(Paris: Office d'Edition Impression Librairie, F.-X. de Guibert, 2005)

 

Trang 121-122

 

Ở vị trí cách xa Hankendy (Spedanaker đối với người Ác-mê-ni-a) một khoảng ném đá, thủ đô của Upper Karabakh, thành phố Khodjali của A-déc-bai-gian, với số cư dân là 2.500 người, chỉ có duy nhất một sân bay trong khu vực trung tâm. Là một vị trí chiến lược gần như tuyệt đối trong cuộc xung đột, Khojaly khêu gợi sự chú ý của Ác-mê-ni-a, họ đã quyết định chiếm đoạt thành phố bằng bạo lực. Trong đêm ngày 25 rạng ngày 26 tháng 2 năm 1992, dân quân nước Cộng hòa tự trị Upper Karabakh, được yểm trợ vòng ngoài bởi Trung đoàn Bộ binh 366 của Sô Viết cũ mà phần lớn các sĩ quan là người gốc Ác-mê-ni-a đã chiếm đóng thành phố. Sau đó thực hiện một chính sách thanh lọc sắc tộc do Ác-mê-ni-a quyết định đối với A-déc-bai-gian, làm dấy lên một cuộc tấn công đẫm máu.

 

Sau một vài giờ giao tranh ác liệt Khodjaly đầu hàng. Thành phố bị hủy diệt hoàn toàn, trở thành một một thị trấn trống rỗng, một thành phố ma ám. Các cư dân may mắn nhất đã có thể trốn thoát, nhưng tổn thất là quá nặng nề: 613, trong đó 63 người là trẻ em, 106 người là phụ nữ và 70 người già đã bị giết hại, và 487 người khác bị thương nặng.